CK Wadowice: Pomnik pamięci

****11 listopada 1928 r. przed koszarami im. generała Fiszera przy ulicy 3 Maja (obecnie ulica Lwowska) odsłonięty został Pomnik Poległych Żołnierzy 12 Pułku Piechoty. W cztery dni po kolejnej rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę przypominamy okoliczności powstania tego monumentu.

Od odrodzenia Rzeczpospolitej w listopadzie 1918 r. przez całe lata 20. nie było w Wadowicach miejsca, które godnie upamiętniałoby czyn niepodległościowy i walkę o polskie granice. Inicjatywę budowy pomnika, którym uczczono by pamięć o poległych żołnierzach 12 pułku piechoty podjął dopiero ppłk Józef Stefan Ćwiertniak, ówczesny dowódca wadowickiej dwunastki”. Do Komitetu Obywatelskiego Budowy Pomnika weszli przedstawiciele różnych środowisk począwszy od władz wojskowych, miejskich i powiatowych po duchowieństwo, okoliczne ziemiaństwo i mieszczaństwo. 12 pułk reprezentowali ppłk Ćwiertniak, jego zastępca ppłk Artur Sadowiński oraz kpt Franciszek Mucha. Komitet zaproponował aby pomnik stanął przed koszarami przy ulicy 3 Maja, będącymi siedzibą dowództwa jednostki i garnizonu.

Obelisk został zaprojektowany przez artystę-rzeźbiarza Józefa Jurę. Szczyt wykonanego z piaskowcowego cokołu zdobiła urna z emblematami Krzyża Walecznych i girlandą laurową. Na jego bokach umieszczono wykonane z brązu nazwy sześciu pól bitewnych, w których walczyli żołnierze dwunastki”: Stonawa 23.I.1919 , Dusanów Firlejów 27.V.1919 , Szaciłki 8.V.1920 , Kality Bojary 21-23.V.1920 , Suszki 19.VI.1920 , Leszniów 1.VIII.1920. Mniej więcej w połowie pięciometrowego postumentu umieszczona została figura żołnierza z bronią u boku, częścią ekwipunku oraz Krzyżem Walecznych na piersi munduru. Poniżej figury wmurowana była tablica o treści:

Trzystu pięćdziesięciu

Wiernym synom Ojczyzny

Ległym w bojach

O jej Wolność i Granice w latach

Dumni ich męstwem

Wdzięczni wspomnieniem

1. P.P. i Ziemia Wadowicka

__ Tuż za tablicą dedykacyjną umieszczono miedzianą puszkę, w której znajdowały się: akt erekcyjny budowy pomnika, lista członków Komitetu jego budowy, wykaz korpusu oficerskiego 12 pułku i żołnierzy poległych w latach 1918 1920 oraz ziemia, którą w październiku 1928 r. przywieziono z pól bitewnych w Beresteczku i Leszniowie.

Uroczystego odsłonięcia pomnika dokonano w 10. rocznicę odzyskania niepodległości 11 listopada 1928 r. O wydarzeniu tym (co ciekawe pod datą 10 listopada, czyli dzień przed wydarzeniem) wspominał kronikarz klasztoru karmelitów bosych z wadowickiej Górki”: Na uczczenie 10-lecia niepodległości Polski(…) wadowicki garnizon ufundował pomnik żołnierza na ul. 3 Maja, przed koszarami, na uczczenie żołnierzy z ziemi wadowickiej, poległych w obronie Ojczyzny powstającej. Rzeźbił J. Jura. O pomniku pisano również w do dodatku do Ilustrowanego Kuryera Codziennego” (nr 341) z 10 grudnia 1928 r.: Pomnik ku czci bohaterów 12 pp stanął świeżo w Wadowicach, staraniem 12 pp. i ziemi wadowickiej, która w ten sposób pragnęła uczcić pamięć 350 poległych w walce z przemocą bolszewicką. Należy tutaj sprostować tą informację. Bój pod Stonawą żołnierze dwunastki” stoczyli bowiem z Czechami w trakcie konfliktu o Śląsk Cieszyński a pod Firlejowem dwa bataliony pułku walczyły o przeprawę przez rzekę Gniła Lipa z Ukraińcami.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego Pomnik Poległych Żołnierzy 12 Pułku Piechoty był miejscem, gdzie rozpoczynały się lub kończyły uroczyste obchody świąt 3 maja lub 11 listopada.

Pomnik ku czci bohaterów 12 pp , Ilustrowany Kuryer Codzienny”, Dodatek Tygodniowy nr 49 z dn. 10 grudnia 1928 r., s. 11.

Wadowice w zapiskach klasztornych kronikarzy 18921945, wybór i oprac. H. Cz. Gil OCD, Wadowice 2002 s. 59.

Mucha F., Zarys historii wojennej 12-go Pułku Piechoty , Warszawa 1928.

Siwiec-Cielebon M., Garnizon wadowicki jako czynnik miastotwórczy. Wpływ rozbudowy infrastruktury wojskowej na rozwój przestrzenny miasta zarys problematyki , Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 12, 2009, s. 60.

Siwiec-Cielebon M., Historia świadka historii. Zarys dziejów Pomnika Poległych Żołnierzy 12 Pułku Piechoty Ziemi Wadowickiej (19282001) , Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 7, 2002, s. 73-87.

Siwiec-Cielebon M., Nie samą służbą wojsko żyje. Garnizon wadowicki w życiu społecznym miasta i regionu w ostatnim półroczu przed wybuchem II wojny światowej , Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 16, 2013, s. 97.

Witkowski M., Bez ostatniego rozdziału. Nowa historia pomnika Poległych Żołnierzy 12 Pułku Piechoty , Wadoviana. Przegląd historyczno-kulturalny”, nr 14, 2011, s. 111.

Wadowickie Centrum Kultury im. M. Wadowity, wck.wadowice.pl/, wck.wadowice.pl/pomnik-pamieci/